Istoričari i istoričari umetnosti kažu da namera Arheološkog muzeja u Peći da srednjoškolcima predstavi Pećku patrijaršiju kao „albansku i vizantijsku“ predstavlja pokušaj revizije istorije i prisvajanja srpske duhovne i kulture baštine na Kosovu, a da su tvrdnje albanskih istoričara zasnovane na „metodološki neispravnoj i terminološki manipulativnoj upotrebi pojmova“, piše RTS.

Istoričar umetnosti i upravnik Galerije fresaka Narodnog muzeja Srbije Bojan Popović ukazao je da je „nauka otporna na raznorazne projekcije“, ali da je „velika nevolja“ upliv politike.

„Ono što je opasno jeste to što su u pitanju kolege iz muzeja u Peći. Pozdravljam ih iz Narodnog muzeja Srbije i zaista je neprofesionalno da se radi na takav način. Da je to bila neka neformalna grupa ljudi, možda ne bi bilo toliko važno. Ovo ukazuje na opštu tendenciju tog društva da se potisne srpsko ime i njegovo trajanje“, rekao je Popović za RTS.

Dodaje da nije sporno da postoje crkveni objekti podignuti na starijim temeljima, poput Latinske crkve u Prokuplju ili crkve Stara Pavlica, ali da Pećka patrijaršija nije takav primer.

„Pećka patrijaršija je jedan od onih primera koji svedoče da je tu možda nekada postojalo kultno mesto, ali da su takvi ostaci potpuno neznatni. Suština je da je sve ono što je Sveti Sava započeo, a Arsenije unapredio kroz vekove, zapravo suštinski centar srpske crkve“, naglašava Popović.

On ocenjuje da su tvrdnje albanskih istoričara „veoma zlonamerne“.

„Mogli bismo da apelujemo i na posetioce Pećke patrijaršije da pokažu poštovanje prema onome što zaista vide, ali i da bi bilo dobro da postoji neko ko bi sa naše strane to tumačio“, kaže Popović.

Istoričar umetnosti i docent na Filološko-umetničkom fakultetu Univerziteta u Kragujevcu dr Jasmina S. Ćirić ocenila je da su tvrdnje albanskih istoričara zasnovane na „metodološki neispravnoj i terminološki manipulativnoj upotrebi pojmova“.

„Termin ‘preromanika’ označava arhitekturu ranog srednjeg veka, pre svega u zapadnoevropskom i istočnojadranskom kulturnom krugu, i ne može se dovesti u vezu sa Pećkom patrijaršijom, čiji nastanak pripada jasno definisanom istorijskom kontekstu 13. veka i institucionalnom usponu Srpske arhiepiskopije“, naglašava Ćirić.

Ona objašnjava da teza o „sistematskoj transformaciji“ počiva na pogrešnom tumačenju arheoloških slojeva.

„Prisustvo ostataka starijih građevina, uključujući moguće ranohrišćanske bazilike, nije izuzetak, već uobičajen fenomen u srpskoj srednjovekovnoj graditeljskoj praksi. Međutim, arhitektonski identitet se u nauci ne utvrđuje na osnovu fragmentarnih ostataka, već na osnovu celovite prostorne koncepcije, vremena izgradnje i funkcije objekta“, navodi Ćirić.

Ističe da je ključna činjenica da je Crkvu Svetih apostola u trećoj deceniji 13. veka podigao arhiepiskop Arsenije Prvi kao sedište Srpske arhiepiskopije, a da je oslikana oko 1260. godine.

„Kasnije dogradnje nisu rezultat ‘transformacije’ nekog prethodnog sakralnog identiteta, već organskog razvoja kompleksa unutar iste crkvene i kulturne matrice. Arhiepiskop Nikodim između 1321. i 1324. podiže uz severnu stranu Hram Svetog Dimitrija, dok arhiepiskop Danilo Drugi od 1324. do 1337. gradi južni ansambl sa crkvom Bogorodice Odigitrije i paraklisom Svetog Nikole, kao i monumentalnu pripratu na zapadnoj strani“, navodi ona.

Dodaje da istorijski izvori ne pružaju osnov za tvrdnje o postojanju „druge“ crkve koja bi kasnije bila transformisana.

„Upotreba termina ‘preromanika’ i teze o ‘transformaciji’ ne može se smatrati naučnom greškom, već svesnim konstruisanjem narativa sa ciljem izmene istorijskog konteksta i značenja Pećke patrijaršije“, zaključuje Ćirić.

Istoričar iz Gračanice Aleksandar Gudžić ocenjuje da je reč o istorijskom revizionizmu koji predstavlja deo „institucionalne strategije“ vlasti na Kosovu.

„Problem na Kosovu je što je istorijski revizionizam deo institucionalne i državne strategije. Nije dovoljno samo proterati Srbe, već je potrebno revidirati istoriju i dokazati da su Albanci ovde hiljadama godina, dok su Srbi prikazani kao okupatori“, kaže Gudžić.

On tvrdi da takav narativ služi opravdavanju događaja iz devedesetih godina, uključujući proterivanje više od 250.000 Srba, uništavanje više od 150 crkava i manastira, kao i martovski pogrom 2004. godine, ali i jednostrano proglašenje nezavisnosti Kosova 2008. godine.

Gudžić navodi da se istorijski revizionizam zasniva na „četiri stuba“: rimokatoličkom identitetu, pravoslavnom identitetu Albanaca, narativu o „albanskoj žrtvi“ i ilirsko-dardanskom poreklu.

„Zajedničko svim tim tezama jeste pokušaj da se prikaže kontinuitet albanskog prisustva hiljadama godina, što, prema zvaničnoj nauci, nije utemeljeno“, ističe Gudžić.

Učenici Srednje tehničke škole „Rifat Đota” su u utorak u organizaciji Arheološkog muzeja u Peći posetili Pećku patrijaršiju, koja je predstavljena kao „kompleks prvobitnih predromaničkih i vizantijskih crkava koje su sistematski transformisane u raško-srpske pravoslavne crkve“.

Ministarstvo kulture Srbije osudilo je ovaj postupak Arheološkoj muzeja, navodeći da je reč o najnovijem primeru pokušaja prisvajanja srpske kulturne baštine falsifikovanjem istorije na najbizarniji način.

Izvor: Srbin.info, Pokret za kosovo i Metohiju

Oznake: muzej, Peć, prekrajanje istorije, Sveti Sava