Pročitaj mi članakNaučni savetnik Istorijskog instituta u Beogradu i stručnjak za srednjovekovnu istoriju Aleksandar Uzelac izjavio je da će, ukoliko planirani projekat izgradnje objekta u porti Petrove crkve ne bude zaustavljen, ovaj izuzetno značajan spomenik kulture verovatno biti skinut sa UNESKO liste Svetske baštine.
On je za Sto plus radio istakao da činjenica da se Petrova crkva nalazi na listi UNESKO ne predstavlja sama po sebi garanciju njene zaštite, već da je to pre svega obaveza države i njenih nadležnih stručnih organa. Prema njegovim rečima, UNESKO vodi posebnu evidenciju o objektima sa liste koji su ugroženi, kao što su srednjovekovni manastiri na Kosovu i Metohiji ili spomenici koji su izloženi opasnostima rata u Ukrajini.
„Praksa UNESKO je da u slučajevima nestručnih ili neadekvatnih intervencija, koje narušavaju spomenik ili njegovu zaštićenu okolinu, objekte najpre proglašava ugroženim, a zatim ih, ukoliko se od takve prakse ne odustane, skida sa liste. Tako je, na primer, velelepna srednjovekovna katedrala Bagrati u Kutaisiju u Gruziji 2017. godine skinuta sa UNESKO liste zbog radova koji su narušili njen izvorni izgled i ambijent. Ista sudbina, vrlo je moguće, čeka i Petrovu crkvu ako se ovaj projekat ne zaustavi“, naveo je Uzelac.
Izgradnja objekta u severnom delu porte Petrove crkve, nad ostacima srednjovekovnih građevina, uz upotrebu betona, blokova i savremenih materijala, izazvala je burne reakcije stručne i šire javnosti.
Kao investitor projekta navodi se Eparhija raško-prizrenska, uz finansijsku podršku Ministarstva turizma i omladine i Turističke organizacije Novog Pazara.
Uzelac smatra da se „izgradnjom ovog čudovišnog objekta od čelika i stakla, bez obzira na to da li će biti presvučen kamenom ili ne, nesumnjivo narušava autentičnost ambijentalne celine Petrove crkve“.
„Skandalozno je da je Republički zavod za zaštitu spomenika kulture ne samo dao dozvolu za izgradnju, već je i aktivno uključen u realizaciju projekta. Ovo nije prvi slučaj da državna institucija, formalno nadležna za očuvanje kulturnih dobara, umesto da ih štiti, učestvuje u narušavanju njihove autentičnosti. O tome svedoče i brojni drugi primeri neadekvatne ‘revitalizacije’ kulturnog nasleđa u Novom Pazaru i okolini, kako iz srednjovekovnog, tako i iz osmanskog perioda“, dodao je Uzelac.
On ističe i da je uklanjanjem ostataka srednjovekovne građevine, kako bi se izgradio ovakav objekat, već načinjena nemerljiva šteta.
„Bez direktnog uvida u lokalitet i dokumentaciju sa iskopavanja može se samo nagađati o kontekstu i funkciji te građevine. Ipak, s obzirom na značaj Petrove crkve u srednjem veku i tadašnje običaje, nije isključeno da se upravo tu nalazila rezidencija prvih Nemanjićkih vladara, odnosno dvor Stefana Nemanje i njegovih naslednika. Nažalost, zbog onoga što je već učinjeno na terenu, možda nikada nećemo saznati istinu“, upozorio je Uzelac.
Prema njegovim rečima, o Petrovoj crkvi se u široj javnosti vrlo malo zna, dok se o njoj često pišu dosetke i izmišljotine, umesto činjenica.
„Petrova crkva podignuta je krajem 9. veka, u vreme bugarske vlasti nad Rasom, na temeljima starije ranohrišćanske građevine. U njenoj blizini pronađen je i velikaški grob iz predrimskog perioda, što svedoči o višemilenijumskom kontinuitetu i sakralnoj funkciji ovog mesta još od prethrišćanske epohe“, naveo je on.
Njen izuzetan značaj za srpsku istoriju ogleda se i u činjenici da je u Petrovoj crkvi krajem 1217. ili početkom 1218. godine Stefan Prvovenčani krunisan za kralja krunom koja je stigla iz Rima, što, kako navodi Uzelac, nedvosmisleno potvrđuje pismo mileševskih monaha s kraja 16. veka.
„Uprkos tome, ovaj podatak je malo poznat javnosti i retko se pominje u udžbenicima. Za to je, nažalost, u velikoj meri ‘zaslužna’ Srpska pravoslavna crkva, koja zastupa neutemeljen narativ da je Stefana Prvovenčanog za kralja krunisao njegov brat Sava u Žiči, čime se sistematski umanjuje značaj Petrove crkve. Mnoge moje kolege o tome ćute jer ne žele da se zamere SPC“, zaključuje Uzelac.
Radove u porti Petrove crkve, po projektu Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture, izvodi konzorcijum na čelu sa kompanijom „Elkoms“ iz Beograda. Posao je ugovorila Turistička organizacija Novog Pazara, a vrednost radova iznosi više od 91,7 miliona dinara sa porezom.
